गगनात हजारो फूट उंचीवर, जिथे मृत्यू आणि जीवनामध्ये केवळ काही मिनिटांचे अंतर उरले होते, तिथे एका भारतीय वैमानिकाने दाखवलेले अतुलनीय शौर्य आणि प्रसंगावधान संपूर्ण जगासाठी कौतुकाचा विषय ठरले. फ्लाईदुबाई विमानात घडलेल्या भीषण घटनेत सह-वैमानिकाच्या प्राणघातक हल्ल्याला सामोरे जात, गंभीर जखमी अवस्थेतही कॅप्टन स्मित मच्छार यांनी १५० हून अधिक प्रवाशांचे प्राण वाचवले. संपूर्ण जग या भारतीय वीराच्या शौर्याला, त्याच्या धैर्याला आणि व्यावसायिक निष्ठेला सलाम करत असताना, दुसरीकडे भारतीय इंटरनेट जगतात एक वेगळाच विचित्र आणि क्लेशदायक प्रकार घडताना दिसला.
डिजिटल विश्वात कॅप्टन स्मित यांच्या शौर्याचा गौरव होण्याऐवजी, त्यांच्या आडनावावरून त्यांची जात शोधण्यासाठी भारतीयांची ऑनलाईन धावपळ सुरू झाली. गुगल सर्च ट्रेंड्समध्ये 'स्मित मच्छार जात काय आहे', 'मच्छार आडनाव कोणत्या जातीत येते' यांसारख्या प्रश्नांच्या शोधात तब्बल ५,००० टक्क्यांहून अधिक वाढ झाली. एकीकडे परदेशात या घटनेचे विश्लेषण सुरक्षा, दहशतवाद किंवा वैमानिकाचे कर्तव्य या दृष्टिकोनातून केले जात असताना, आपल्या देशात मात्र एका महानायकाच्या कर्तृत्वाला जातीच्या संकुचित चौकटीत बसवण्याची घाई झाली. ही घटना केवळ एका सर्च कीवर्डपुरती मर्यादित नसून, ती आपल्या समाजाच्या मानसिकतेचा एक अत्यंत विचलित करणारा आरसा आहे.
आपण २१ व्या शतकात डिजिटल क्रांती, आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स आणि जागतिक महासत्ता होण्याच्या गप्पा मारतो, परंतु जेव्हा अशा आपत्कालीन परिस्थितीत एखाद्या व्यक्तीचे अद्भूत शौर्य समोर येते, तेव्हा आमचे पहिले प्राधान्य त्या व्यक्तीचे योगदान नसून त्याची सामाजिक जात कोणती हे जाणून घेणे असते. ही मानसिकता हेच दर्शवते की, आधुनिक तंत्रज्ञान आणि उच्च शिक्षण मिळूनही आमची विचारसरणी अजूनही पारंपारिक आणि संकुचित जातीयतेच्या गर्तेत अडकलेली आहे. एखाद्या व्यक्तीच्या जीवाची पर्वा न करता, त्याच्या शौर्याला थेट सन्मान देण्याऐवजी, त्याला आधी विशिष्ट जातीच्या किंवा धर्माच्या चौकटीत बसवून मगच त्याचे कौतुक करायचे का, हा प्रश्न आता उपस्थित होत आहे.
इंटरनेटच्या माध्यमातून जगातील अथांग ज्ञान आणि माहिती प्रत्येकाच्या हाताशी उपलब्ध आहे, पण दुर्दैवाने या तंत्रज्ञानाचा वापर प्रगतीशील विचारांसाठी न होता जातीय उतरंड शोधण्यासाठी केला जात आहे. परदेशात जेव्हा अशी घटना घडते, तेव्हा तिथे त्या व्यक्तीचे व्यावसायिक कौशल्य आणि त्याची मानवी मूल्ये पाहिली जातात. परंतु आपल्या समाजात आजही कर्तृत्वापेक्षा जन्माने मिळालेली जात आणि धर्म हाच व्यक्तीचा मुख्य ओळखपत्राचा भाग मानला जातो. स्मित मच्छार यांनी स्वतःचा जीव धोक्यात घालून केवळ भारतीय नागरिकांचेच नव्हे, तर जगभरातील विविध देशांतील प्रवाशांचे प्राण वाचवले. त्यांच्या या कृतीत कोणतीही जात नव्हती, कोणताही धर्म नव्हता; तिथे फक्त एक मानवता आणि वैमानिक म्हणून असलेले निष्ठावंत कर्तव्य होते.
या घटनेने भारतीय सोशल मीडिया आणि वैचारिक पर्यावरणातील कटू सत्य उघडे पडले आहे. जेव्हा आपण एखाद्या वीराच्या शौर्याचे मूल्यमापन त्याच्या जातीवरून करू लागतो, तेव्हा आपण त्याच्या बलिदानाचा आणि धैर्याचा एकप्रकारे अपमान करत असतो. ही परिस्थिती केवळ एका घटनेपुरती मर्यादित नसून, प्रत्येक क्षेत्रात यशस्वी होणाऱ्या भारतीय व्यक्तीबाबत घडताना दिसते. क्रीडापटू असो, वैज्ञानिक असो वा सैनिक, त्यांच्या यशाच्या मागे त्यांची जात शोधण्याची ही 'डिजिटल उत्सुकता' आपल्या सामाजिक परिपक्वतेवर मोठे प्रश्नचिन्ह निर्माण करते.
आता वेळ आली आहे की आपण या संकुचित आणि विघातक मानसिकतेतून बाहेर पडले पाहिजे. एखाद्या व्यक्तीचे योगदान, तिची मेहनत आणि तिचे शौर्य हे कोणत्याही जातीच्या किंवा धर्माच्या मर्यादेत बांधता येत नाही. स्मित मच्छार यांनी दाखवलेले धैर्य ही संपूर्ण भारतासाठी आणि मानवतेसाठी अभिमानास्पद बाब आहे. त्यांच्या कर्तृत्वाचा गौरव हा केवळ आणि केवळ त्यांच्या अतुलनीय शौर्यासाठीच व्हायला हवा. आपण जर खरोखरच आधुनिक आणि प्रगतीशील समाज बनू इच्छित असू, तर माणसाची ओळख त्याच्या कर्तृत्वाने करायला शिकले पाहिजे, त्याच्या जातीने नाही.
0 टिप्पण्या